اگر بخواهیم تاریخ مهاجرت را ورق بزنیم، مهاجرت را دارای سبقه تاریخی بسیار طولانی خواهیم یافت. هجرت حضرت ابراهیم، قوم بنی اسرائیل، هجرت پیامبر اکرم به مدینه و… نمونه های بزرگی از مهاجرت و تایید این امر در قرآن و سایر کتب دینی است.

در این مقاله به موضوعات زیر می پردازیم:

  • مهاجرت چیست یا همان تعریف مهاجرت
  • انواع مهاجرت
  • مهاجرت اجباری
  • هسته شکل گیری مهاجرت به کشورهای دیگر از ایران
  • شرایط اشتغال و تأثیر سیاست های دولت بر مهاجرت و رفتار با مهاجران
  • چرا کشورها سیاست مهاجرت را تشویق می کنند؟
  • الزامات زبانی مهاجرت

 

مهاجرت چیست؟

مهاجرت چیست؟

هزاره سوم با تنوع گیج کننده الگوهای مهاجرتی، پویایی سرزمینی و هویتی و نیز الگوهای متعدد گردش نژادی شناخته می شود. رشد بی سابقه جمعیت در چند دهه اخیر، جهانی شدن و تغییر الگوهای اقتصادی و فرهنگی جوامع، افراد زیادی را ناگزیر به فکر مهاجرت برای نیل به فرصت‌های شغلی بهتر و یافتن محیطی مطلوب تر برای ادامه تحصیل کشانده است.

تولد واژه مهاجرت

واژه مهاجرت اولین بار در قرن هفدهم میلادی برای مسافرت غیرنظامیانی بکار گرفته شد که قصد داشتند در محل دیگری سکنی گزینند. به طور کلی، مهاجرت را می توان خروج اجباری یا اختیاری افراد از محل تولد و زندگی خود به محل دیگری با هدف اسکان دراز مدت یا کوتاه مدت تعریف کرد.

لازم به ذکر است که در سطح بین المللی هیچ تعریف پذیرفته شده از اصطلاح “مهاجر” وجود ندارد. این تعریف توسط IOM برای اهداف خاص خود ارائه شده است و به معنی وجود یا ایجاد یک دسته حقوقی جدید نیست.

مهاجرت چیست و چگونه میتوان ا ایران مهاجرت کرد

کشورهای مهاجر پذیر

امروزه هجوم مهاجرانی با مهارت بالا از کشورهای در حال توسعه و اروپای شرقی به کشورهای توسعه یافته اروپای غربی، آمریکا و کانادا افزایش یافته است. در حالی که کشورهای میزبان با کمبود نیروی کار ماهر روبرو هستند، این مهاجران، به طرز فزاینده و گاه متناقضی، مهارت های خود را در بازار کار به نمایش می گذارند.

چرا انسان‌ها تن به مهاجرت می‌دهند؟

ناامیدی که آنها از وضعیت کشور خود تجربه می کنند، به عنوان شکاف بین سطح تحصیلات عالی و سطح پایین مورد نیاز برای مشاغلی که در اختیار دارند، می گردد. به نحوی که فردی با تحصیلات عالی مجبور می شود شغلی با سطح درآمد متوسط یا بعضا پایینی اتخاذ کند و همین امر کافی است که فکر مهاجرت به مکانی دیگر با شرایط رفاهی بالاتر در فکرش خطور کند.

این وضعیت باعث نگرانی روزافزون دولت ها و سازمان های ملی و بین المللی گردیده که از حقوق مهاجران دفاع می کنند. این پدیده منجر به هدر رفتن مهارت ها می شود که منجر به از دست دادن درآمد و شرایط کار نامناسب برای مهاجران و همچنین کاهش بهره‌وری برای شرکت ها می شود.

بیشتر محققان در حال بررسی این وضعیت به منظور شناسایی علل آن هستند، که از آنجا که امروزه چهره مهاجرت از نظر جنسیت ، منطقه مبدا ، وضعیت مهاجرت یا وضعیت خانوادگی ناهمگن است ، پیچیده تر هستند. لازم به ذکر است که درک مخاطرات این ناهمگونی به دلیل ماهیت نسبتاً محدود داده های تجربی که آن را در نظر می گیرد، بسیار دشوار است.

انواع مهاجرت

علل مهاجرت تقریبا بی شمار است؛ می توان افراد بسیاری را یافت که هریک با انگیزه های متفاوت قصد مهاجرت به یک کشور دیگر را دارند؛ انگیزه های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی تا انگیزه های تحصیلی و شغلی. در این بین مهاجرت کاری و تحصیلی را می توان از عمده ترین دلایل مهاجرت ذکر کرد.

مهاجرت کاری یا شغلی

مهاجرت کاری با هدف یافتن موقعیت شغلی بهتر یا کسب درآمد بیشتر طبقه بندی می شود. در این نوع مهاجرت فرد بسته به مهارت های علمی و تخصصی و گاه تجربی، برای یک شغل جدید در کشور دیگر اقدام می کند. بیمه های تامین اجتماعی، شرایط کاری و محیط کار، ساعت کاری، مرخصی های ادواری و بیمه های درمانی از عوامل تعیین کننده در این نوع مهاجرت است.

مهاجرت تحصیلی

نوع دیگر مهاجرت که در سال های اخیر بسیار متداول گشته، مهاجرت تحصیلی است که در آن شخص برای ادامه تحصیل به یک کشور دیگر با شرایط اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی بهتر مهاجرت می کند؛ قوانین کشور مقصد در خصوص جذب مهاجر و امکان بهره مندی از خدمات آموزشی و پژوهشی آن کشورها از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

در این مهاجرت فرد عمدتا تلاش می کند تا در کشوری به تحصیل بپردازد که هزینه ی کمتری بپردازد و زمینه ی یافتن شغل بهتری در آینده را فراهم سازد. کشوری که فرد مهاجر انتخاب می کند، ترجیحا از کشور مبدا بازار کار بهتری دارد و تضمین کننده شغل آینده فرد است. البته موارد معدودی نیز صرفا در یک دانشگاه با استاندارهای بهتر تحصیل می کنند و پس از اتمام تحصیل به کشور خود باز می گردند.

آنچه نقطه عزیمت تمام موارد یاد شده است، داشتن مهارت زبانی و تسلط کافی به زبان رسمی کشور مقصد است. همه ی مهاجران اعم از مهاجرانی که برای یافتن شغل و یا ادامه تحصیل به کشورهای دیگر مسافرت می کنند و آنجا ساکن می شوند، چه مهاجرانی که برای سرمایه گذاری و مسائل اقتصادی قصد اقامت گزیدن در یک کشور دیگر دارند، باید متناسب با نیاز خود، به سطح قابل قبولی از زبان تسلط داشته باشند.

مهاجرت اجباری

مهاجرت اجباری یا غیر داوطلبانه، مربوط به جمعیتی است که از محل زندگی خود رانده شده اند، از نسل کشی ها فرار کرده یا از کشور خود اخراج شده اند. به عنوان مثال اخراج یهودیان از اسپانیا، ارمنی ها و یونانیان از آناتولی، آلمانی ها از شرق اروپا تبعید مردم به اتحاد جماهیر شوروی از این دست مهاجرت هستند. مهاجرتهای اجباری در مورد بخشهای کم و بیش قابل توجهی از مردم که از آزار و اذیت مذهبی، سیاسی یا قومی (پناهندگان سیاسی) رنج می برند، دیده می شود.

این مسئله در عواقب جنگهای بین المللی یا داخلی (فجایع انسانی)، نتایج بلایای طبیعی یا صنعتی یا حتی تغییرات آب و هوا (به ویژه پناهندگان اقلیمی) منعکس می شود. گسترش جنگ‌ها به ویژه در آفریقا، آسیای میانه و خاورمیانه، گاهی اوقات باعث می شود که اقوام و قبایل و گروه های اقلیتی و اتنیکی در اردوگاه های پناهندگان زندگی کنند که اغلب از امکانات کافی برای اسکان این جمعیت برخوردار نیستند.

امروزه نزدیک به 45 میلیون نفر (25 میلیون پناهنده و 20 میلیون آواره داخلی) به این دلایل مجبور به ترک محل زندگی خود شده اند. در خانواده هایی که مجبور به مهاجرت می شوند، کودکان و نوجوانان و همچنین بیماران به ویژه آسیب پذیر هستند

هسته شکل گیری مهاجرت به کشورهای دیگر از ایران

تغییرات سریع و گسترده ناشی از پیشرفت تکنولوژی و صنعت، به خصوص در کشورهای غربی که پرچم دار تحول و توسعه بودند، باعث گردیده تا بین اللملی شدن آموزش به طرز چشمگیری رواج یابد؛ در ایران از اوایل سده 14 شمسی، اولین گروه دانشجویان ایرانی به منظور کسب مهارت و دانش روز، راهی اروپا شدند و بدین ترتیب، پس از چندی نخستین دسته از دانشجویان به اصطلاح “در فرنگ درس خوانده” به کشور بازگشتندکه از آن بین می توان به مرحوم دکتر محمد قریب اشاره کرد.

شرایط اشتغال و تأثیر سیاست های دولت بر مهاجرت و رفتار با مهاجران

هدف کشورهای توسعه یافته برای جذب نیروی کار خلاق و با استعداد،  مشارکت در بحث آگاهانه در مورد بهترین ابزارهای مدیریت مهاجرت کارگری است، با توجه به علاقه کشورهای مقصد در ایجاد اشتغال برای اتباع خارجی و در عین حال رعایت حقوق اساسی کارگران مهاجر و خانواده های آنها، مهاجرت کاری به منظور یافتن یک شرایط شغلی متناسب تر و بهتر به کشورهای توسعه یافته بیش از پیش رشد بی سابقه ای را تجربه می کند.

کاوش و درک علل وجود زنان مهاجر بر اساس تحقیقات تجربی انجام شده در کشورهای اروپایی، گواه آن است که در اکثر کشورها از جمله سوئیس، ترکیب جنسیتی و ملیت برای مهاجران واجد شرایط به عنوان یک فاکتوری برای ارزیابی مهارت های فردی در نظر گرفته نمی شود و مانند کشورهای در حال توسعه یا عقب مانده که جنسیت، مذهب و ملیت افراد معیار سنجش برای واگذاری مسئولیت است، تنها به قابلیت های فردی و علمی آنها متکی می شود و عامل تبعیض میان آن ها نیست؛ موضوعی که شاید در کشورهای مبدا منجر به محرومیت بیشتر اقلیت های قومی و مذهبی و جنسیتی شود.

چرا کشورها سیاست مهاجرت را تشویق می کنند؟

آغاز قرن 21 با افزایش چشمگیر تعداد دانشجویان بین المللی متحرک در سراسر جهان مشخص شده است. عوامل متعددی در افزایش تعداد دانشجویان بین المللی موثر بوده است. در ابتدا، مهاجرت دانشجویان به وسیله سیاست های بین المللی برخی از کشورها با هدف تقویت روابط دیپلماتیک با امضای موافقت نامه های همکاری دانشگاهی و تبادل دانشجو تشویق شد.

استراتژی های اعمال شده توسط مقامات دولتی برای ترویج و حفظ پیوندهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دانشگاهی بین کشورها نقش ویژه ای داشته است؛ به ویژه در زمینه توسعه و گسترش پروژه های عمرانی، صنعتی، فرهنگی و اجتماعی در اروپا و نیز تفاهم بین جوانان اروپایی، که هدف اصلی سیاسی آن ایجاد احساس متقابل بود.

الزامات زبانی مهاجرت

پیش از هرچیز باید اشاره کرد همه مهاجران در فراگیری یک مهارت خاص اشتراک دارند و آن یادگیری زبان کشوری است که قصد دارند در آن ساکن شوند؛ زبان هر کشوری وسیله ارتباط آحاد آن جامعه است و دانستن آن برای کلیه اشخاصی که تمایل دارند در آن منطقه یا کشور تحصیل کنند، کار کنند و یا به هر علتی در آنجا اقامت داشته باشند، ضروری و انکارناپذیر است.

بنابراین، یادگرفتن زبان پیش نیاز مهاجرت است و بدون آن عملا زندگی شخص دچار خلاهای عمیقی می شود که هم از لحاظ روانی و عاطفی و نیز از نظر اقتصادی و اجتماعی لطمات جبران ناپذیری به فرد مهاجر وارد می آید. امروزه کشورهای نسبتا پیشرفته، با رشد جمعیتی منفی مواجه اند و این موضوع می تواند در آینده ای نه چندان دور، آسیب بالقوه ای به اقتصاد و آموزش آن وارد کند؛ لذا دانشجویان و نیروهای تازه نفس گزینه ی مناسبی برای کاستن از تاثیرات این پدیده اجتماعی هستند.

دانشجویان با تحصیل در مدارس و دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی و آموزش عالی کشورهای مذکور، نیاز علمی و تحقیقاتی را برطرف می سازند و می توانند در آینده پس از فراغت از تحصیل به نیروی کار فعال در آن کشور بدل شوند. علاوه بر این، از آنجایی که دانشجویان از مزایای تحصیل در آن کشور بهره بردند و تحت نظارت سیستم آموزش و پرورش آن کشور درس خواندند، انگیزه شان برای کار و اقامت و نیز ازدواج و ادامه زندگی در آنجا بیشتر می شود؛ همین رویکرد تشویقی دولت در برخورداری دانشجویان از مزایای زندگی در کشورشان می تواند زمینه ساز حل بحران های جمعیتی و نژادی و حل معضلات اجتماعی گردد.

 

مهاجرت از ایران

از طرفی دیگر، فراگرفتن زبان دوم برای مهاجران از اهمیت ویژه ای برخوردار می گردد، چون بایستی توانایی برقراری ارتباط و رفع مشکلات و انجام کارهای شخصی خود را در کشور مقصد داشته باشند. یادگیری زبان فرآیندی زمانبر است که نمی توان به سادگی از عهده آن برآمد و نیازمند صرف وقت کافی، پشتکار و انگیزه کافی است.

اکثر کشورهای دنیا زبان انگلیسی را به عنوان زبان بین المللی پذیرفته اند و تقریبا در همه جای دنیا با دانش هرچند اندک زبان انگلیسی می توان به قول معروف گلیم خود را از آب دربیاوریم. اما آنچه مسلم است مهاجرانی که قصد تحصیل یا کار حرفه ای در کشوری دیگر دارند، نیازمند تسلط نسبتا خوبی به زبان آن کشور هستند.

در اکثر کشورهای اروپایی که هرکدام زبان خاص خود را دارند، تسلط به زبان انگلیسی برای ادامه تحصیل در دانشگاه های بین المللی آن کشورها الزامی است و دانشجویان موظف به ارائه مدارک و گواهینامه های بین المللی زبان انگلیسی هستند. در برخی کشورها، دانستن زبان آن کشور به مهاجران در پیدا کردن کار کمک شایان توجهی می کند و  از اینرو داوطلبان گاها مجبور به یادگیری زبان رسمی آن کشورها نیز می گردند چون شانس پیدا کردن شغل با درآمد مناسب تر را برای آن ها به مراتب بالاتر می برد.